اینکوترمز (Incoterms) مخفف International Commercial Terms است؛ مجموعهای از قوانین استاندارد و شناختهشده در سطح جهانی که توسط اتاق بازرگانی بینالمللی (ICC) برای تجارت بینالمللی تعریف شدهاند. این قوانین به خریداران و فروشندگان کمک میکنند مسئولیتها، هزینهها و ریسکهای مربوط به حملونقل کالا را بهطور واضح تعیین کنند.
اینکوترمز جایگزین قرارداد رسمی خرید و فروش نمیشود؛ بلکه دستورالعملی عمومی برای تعیین وظایف طرفین در فرآیند حملونقل بینالمللی است و به نوع خاصی از کالا یا شیوهی حمل محدود نیست — از کالای فله مانند سنگآهن تا محمولههای حساس یا فسادپذیر، همهی این قوانین قابل استفادهاند.
کدام نسخه معتبر است؟
اینکوترمز ۲۰۲۰ (Incoterms® 2020) آخرین نسخهی رسمی منتشرشده توسط ICC است که از اول ژانویهی ۲۰۲۰ لازمالاجرا شده و تا امروز نسخهی جدیدتری جایگزین آن نشده است. این نسخه شامل ۱۱ قانون است که در دو گروه دستهبندی میشوند: هفت قانون قابل استفاده برای هر روش حمل، و چهار قانون مخصوص حمل دریایی و آبراههای داخلی.
قوانین قابل استفاده برای هر روش حمل
EXW – Ex Works (تحویل در محل کار): حداقل تعهد برای فروشنده. کالا در محل کار فروشنده (کارخانه، انبار و…) در اختیار خریدار قرار میگیرد، بدون بارگیری روی وسیلهی حمل و بدون ترخیص صادراتی. از همان لحظه، تمام هزینهها و ریسکها — از جمله بارگیری و ترخیص صادراتی — بر عهدهی خریدار است.
FCA – Free Carrier (تحویل به حملکننده): فروشنده کالا را پس از ترخیص صادراتی، در محل مشخصشده به حملکننده یا شخص تعیینشده توسط خریدار تحویل میدهد. از همان نقطه، مسئولیت هزینهها و ریسکها به خریدار منتقل میشود.
CPT – Carriage Paid To (کرایهی حمل پرداختشده تا): فروشنده هزینهی حمل تا مقصد مشخصشده را میپردازد، اما ریسک زودتر از این نقطه — همان لحظهای که کالا به اولین حملکننده تحویل داده میشود — به خریدار منتقل میشود.
CIP – Carriage and Insurance Paid To (کرایهی حمل و بیمه پرداختشده تا): مشابه CPT، با این تفاوت که فروشنده موظف است بیمهی حمل کالا را هم تهیه کند. طبق اینکوترمز ۲۰۲۰، سطح پوشش بیمهی الزامی در CIP (پوشش گسترده) بالاتر از CIF (پوشش حداقلی) است.
DAP – Delivered at Place (تحویل در محل مقصد): فروشنده کالا را آمادهی تخلیه، در محل مشخصشده در اختیار خریدار قرار میدهد. تخلیهی کالا و ترخیص واردات بر عهدهی خریدار است.
DPU – Delivered at Place Unloaded (تحویل در محل پس از تخلیه): از نسخهی ۲۰۲۰ جایگزین قانون قدیمی DAT (Delivered at Terminal) شده است. تنها قانونی در کل اینکوترمز که فروشنده، علاوه بر حمل، مسئول تخلیهی کالا در محل مقصد هم هست.
DDP – Delivered Duty Paid (تحویل با پرداخت عوارض): حداکثر تعهد برای فروشنده. کالا را ترخیصشده برای واردات و آمادهی تخلیه، در محل مشخص تحویل میدهد و هزینهی عوارض و ترخیص گمرکی واردات را هم میپردازد. تخلیهی کالا، درست مانند DAP، همچنان بر عهدهی خریدار است.
قوانین مخصوص حمل دریایی و آبراههای داخلی
FAS – Free Alongside Ship (تحویل در کنار کشتی): ترخیص صادراتی با فروشنده است؛ فروشنده کالا را در کنار کشتی (نه روی عرشه)، در بندر مبدأ تحویل میدهد. مسئولیت هزینهها و ریسک از همان نقطه به خریدار منتقل میشود.
FOB – Free on Board (تحویل روی عرشه): ترخیص صادراتی با فروشنده است؛ فروشنده کالا را روی عرشهی کشتی در بندر مبدأ تحویل میدهد. ریسک از همان لحظه به خریدار منتقل میشود.
CFR – Cost and Freight (هزینه و کرایهی حمل): ریسک، مانند FOB، با استقرار کالا روی عرشه به خریدار منتقل میشود؛ اما فروشنده علاوه بر آن، هزینهی حمل تا بندر مقصد مشخصشده را هم میپردازد.
CIF – Cost, Insurance and Freight (هزینه، بیمه و کرایهی حمل): مانند CFR، بهاضافهی الزام فروشنده به تهیهی بیمهی حمل (حداقل پوشش) به نفع خریدار.
کاربردهای اینکوترمز
اینکوترمز ۲۰۲۰ در تجارت بینالمللی بهطور گسترده استفاده میشود و به خریداران و فروشندگان کمک میکند تا مسئولیتها و هزینهها را بهطور واضح تعریف کنند، ریسکها را بهطور مناسب تقسیم کنند، عملیات حملونقل را بهطور مؤثر مدیریت کنند و وارد بازارهای جدید شوند.
نتیجهگیری
اینکوترمز ۲۰۲۰ ابزاری حیاتی در تجارت بینالمللی است. این قوانین به خریداران و فروشندگان کمک میکنند تا مسئولیتها، هزینهها و ریسکها را بهطور دقیق و شفاف تعریف کنند تا طرفین معامله بتوانند بدون ابهام، عملیات تجاری خود را انجام دهند.